Kırgız dili ve edebiyatı, 1900'lü yıllardan başlayarak, medreselerde eğitim gören ve kendilerine "molla" denilen dinȋ, edebȋ, felsefi ve eğitici yönleriyle ön plana çıkan öncü şairler ve yazarlar vasıtasıyla, sözlü edebiyattan yazılı edebiyata ve modern edebiyata geçiş sürecini yaşamıştır. Söz konusu yıllarda Kırgız dili ve edebiyatının gelişimi, İsmail Gaspıralı'nın başlatmış olduğu Türk dünyasındaki eğitim seferberliği neticesinde kurulan, adına "Tatar" okulları da denilen "Usȗl-i Cedit" okullarında ve Rusların kendilerine tercüman ve memur yetiştirmek amacıyla açtıkları "Rus-Tuzem" okullarında okuyan gençler sayesinde gerçekleşmiştir.
Bu iki ekol, birbirlerine zıt tezleri savunan eğitim kurumlarıdır. Usȗl-i Cedit okullarında milletini, halkını seven, 20'nci yüzyılda bütün Türkistan'da Türk rönesansını gerçekleştirmek isteyen "dilde, fikirde, işte birlik" düsturuyla hareket eden bir nesil yetiştirme gayreti vardır. Rus-Tuzem okullarında ise Rusların peyki olabilecek, Rus yayılmacılığı ve ideolojisine hizmet edecek nesiller yetiştirmek hedeflenmiştir. Çarlık Rusya'da başlayıp Bolşevik Devrimi'nden sonra 1938'e kadar devam eden eğitimdeki ve ideolojideki bu yarış, Stalin'in acımasız darbesiyle 1987 yılına kadar Rus-Tuzem ekolü lehine evrilmiştir.