İslam ilimler tarihinin en velûd alimlerinden biri olan İbnü'l-Cevzî islamî ilimlerle birlikte tarih, biyografi, tasavvuf, tıp gibi pek çok alanda kitaplar telif etmiştir. İbnü'l-Cevzî, nefsin olumsuz hâllerinin dengelenmesine dair telif ettiği bu eseri yazma gayesini kendisi şöyle ifade etmektedir: "Daha önce bedenlerin tıbbı hakkında bir kitap hazırlayıp "Laktu'l Menâfi'" adını verince, ona Tıbbu'n-Nüfûs (Ruh Sağlığı) hakkında da bir kitap eklemeyi tercih ettim ve ismini de "et-Tıbbu'r-Rûhânî" (Manevî Tıp) koydum. Beden tıbbı suretlerin ve şekillerin ıslah edilmesi, nefislerin tıbbı ise insanın iç dünyasının ve düşüncelerinin ıslahıdır. Ve bu tıp daha kıymetlidir. Bu kitabı yazmaktaki gayem dünyada ondan faydalanma ve ahirette sevap kazanmaktır. Allah (cc.) fazlı keremiyle insanı dilek ve isteklerine ulaştırır."
İbnü'l-Cevzî'nin ifade ettiği gibi insanın iç dünyasının ıslahı ve iyileştirilmesi için yazılan bu eserde akılla nefsin arzularının çatışması hakkında bilgiler verilmiş, nefsin, dengeden çıkmış arzularının akıl ve tefekkür yoluyla nasıl ıslah ve tedavi edileceğinin yolları gösterilmiştir. Bu bağlamda, yeme-içmede oburluk, aşırı dünya ve mal-mülk toplama hırsı, makam mevki peşinde koşma, cimrilikten ve israftan kurtulma, yalan, haset, kin tutma, öfke, kibir, kendini beğenme, riyâ, fuzuli şeylerin çok düşünülmesi, gereksiz şeylere üzülme, aşırı üzüntü ve kaygı, fuzuli ölüm korkusu, tembelliğin ilacı, nefis terbiyesi, çocukların eğitimi, aile ve akrabalar arası ilişkiler, insanlarla iyi geçinme ve ideal insanın özellikle gibi konu başlıkları işlenmiştir.
Eser, insanın olumsuz özelliklerinden kurtulma çabasında kendi düşüncelerinden nasıl faydalanacağının yolunu gösterirken, bahsedilen konularda ayetler, hadisler ve âlimlerin görüşlerinden nakillerle zenginleştirilmiştir.